Сўнгги пушаймон (Ҳикоя)
- Ҳар бир лафзнинг оқибати қанчалик оғир бўлишини билишинг керак эди, - қаттиқ оҳангда гапини давом эттирди Ҳусниддин ёнида бошини эгиб ўтирган Қодирга қараб, - олдин ким эдинг-у, энди ким бўлдинг, лаънати!
- Астағфируллоҳ, - деб бош чайқади Қодир.
- Хотининг эмиратда қизинг билан "бизнес" қилиш билан овора, ўзинг эса ҳар доим маст аҳволда кўчаларни дарвеш каби кезардинг. Қўлимни чўзиб, сенга ёрдам бермаганимда эди, итдек хор бўлиб, кўчаларда сарғайиб юраверардинг.
- Ҳар бир банда ўз вақтида ўзини англай олиши мумкин, бу унинг қўлида...
- Қисқаси, гапни камайтир. Менга ақл ўргатма. Агар яна бир марта одамлар орасида менинг номимни тилингга олсанг, ушбу қурмағур тилингни кесиб, итларимга ем қилдираман! Чиқ, даф бўл бу ердан!
Қодир шу заҳотиёқ кўлларини очиб, омийн килди-да, бу хонадондан аста-секинлик билан чиқиб кета бошлади.
*****
Ҳусниддин уйғониб кетди. Сўнгги уч-тўрт кундан бери уни қўрқинчли тушлар таъқиб этишмоқда. Бахтга қарши, у бутунлай эслашни истамаган ўй-ҳаёллар уни қийнарди. Бугун яна бир марта Қодир унинг тушига кирди. Қўрқувданми, пушаймонликданми унинг юзлари терлаб, сув бўлиб кетганди.
Ҳусниддин ўз ўрнидан турди. Кўзгуда ўз аксини томоша қилиб утирар экан, оқарган сочлари-ю, ўстириб олган оқ соқоллари унинг ўзига тегишли эканлигига ишонмай ҳайрон эди. Бир ойча олдин юзида ёруғ нур ила табассум билан юрарди. Бугун эса хурсинган ҳолатда ётишдан бошқа ҳеч вақога ярамай қолди.
Деразадан ҳовлига ўксиниб каради. У табиатга нигоҳ солиб, соатлаб шу туришда вақтни кетказишни ёқтирарди. Бугун ҳам шу ишга қўл урди. Бир сўз демасдан. Шунчаки, диваннинг бир чеккасида ўтириб олиб, очиқ ойналар орқали кўчадаги қушларнинг сайрашини томоша қилганча, баҳра олди.
Нариги хонада эса унинг аёли, ўғли, келини ва ўғил невараси биргаликда ўтиришибди. Чой ичиб, телевизор томоша қилганча, ҳордиқ олишяпти. Ҳусниддин эса уларга кўшилмас эди, у шу ерда табиатга назар солишни ёқтирарди. Ёлғизлик - унинг энг яқин ҳамроҳи, унинг энг яқин сирдоши эди.
Ўғил неварасининг овози шу ергача эшитиляпти. Қандай ёқимли бу овоз! Эндигина икки ёшни қарши олган булса-да, тўҳтамай гапиришини-чи буни. Ҳусниддин унинг овозини эшитди-ю, кўзи беиҳтиёр ёшланиб кетди. Бир томондан севинч ёшлари, бошқа томондан эса қайғу ёшлари уни қамраб олди. Ўғли бир пасда улғайиб, оилали бўлди-я. Кечагина мактабда икки баҳо олиб, ўз дадасидан дакки эшитиб юрган тирранча бугу улғайди-я, ота бўлди-я! Вақти келиб невараси ҳам худди шу тариқа кўзни юмиб очгунча улғаяди. У ҳам ўқишга кириб, мактабни тамомлайди, кейинчалик оилали бўлади. Ҳаёт чархпалаги айланаверар экан. "Янгилар" учун ҳаёт бошланса, "эскилар" билан видолашиш навбати келар экан. Вақт нақадар шавқатсиз! Бир неча йил аввал Ҳусниддиннинг ўзи дуркун бир йигит эди, бугун бўлса... Шуларни ўйлаб тургач, яна бир маротаба унинг юраги ғижимланди. Айтишади-ку, инсонни ўз ўй-фикрлари тамом қилади, деб.
Қўни-қўшнилар, қариндош-уруғлар, иш доирасидан ҳамкасблар, ёрдамчилар, шогирдлар деярли ҳар кун ундан ҳол-аҳвол сўраб келишарди. Ҳусниддин барчага ташрифлари учун ташаккур билдириб, ёлғиз қолишни маъқул кўрарди.
Сўнгги пайтларда жуда ўзгариб кетганлигини ҳамма пайқаган эди. Илгарилари ёнида ўтирган хар қандай одамнинг олдида ўзини жуда эркин тутарди, гавдасини баланд кўтариб гапирарди. Ёнига келган ҳар қандай одам энг биринчи навбатда унинг кайфиятини бузиб қўймасликни мақсад қиларди. Дарҳақиқат, жуда катта куч ва қудрат бор эди унинг қўлида. Бугун эса...
Ҳусниддин диван устига ўтириб олиб, сигарет чекишни бошлаб юборди. Авваллари сигаретдаги ёзувга ҳеч кўзи тушмаганди, бироқ бугун ўша ёзувни астойдил ўқиб чиқишга қарор қилди: "Сигарет чекиш соғлиққаа зарар..."
Оғзидан тутун тортди-ю, тушига кирган манзара такрор ҳаёлидан ўтди. Нима учун Қодир унинг тушига кириб чиқмоқда? Нимага айнан шу вақтда? Бу нимани англатиши мумкин? Ҳусниддин қўлидаги сигаретни лаби томонга яқинлаштириб қўяр экан, яна бир марта ўтмишга карам бўлди.
*****
- Бир оғиз гапингиз-да, ака, - деб тиржайиб айтди ёнида ўтирган басавлат бир йигит.
- "Эшшак семирса, эгасини тепади" деганлари рост экан. Бунга энди ишонч хосил қилдим. Бу галварс одам бўлмади, бўлмади.
- Уни мана биз одам қиламиз, ака. Нима қилайлик? Буюринг.
- Уни би-и-и-ир "оқ халат" кийиб юрадиган "қариндошлари" билан таништириб қўй, - манзил ёзилган бир парча коғозни йигитга узатди, - шу ерда мендан қарзи бор бўлган бир киши ишлайди. Менинг исмимни тилингга олсанг, бўлди - ҳаммасини оғизмай-тоғизмай бажариб қўяди. Агарда бу ҳам "дардига" шифо бермаса, бошқа вариантларни қўллаймиз.
- Хўп бўлади. Ҳалиги сизни қийнаб қўйган одамнинг исмини нима дедингиз?
- Қодир.
Қодирнинг айби маҳалла аҳолисининг кўзларини каттароқ очишларига ундаганлари бўлди. Бироқ, дўст ичидан ҳам душман топилдими, хуллас, кимдир унинг ниятини бориб Ҳусниддинга хабар берибди. Қодир мардлик қилди, аммо шу билан бирга эҳтиёткорсизликка йўл қўйди. Ахир Хусниддин катта обрў-эътиборга эга бўлган шахс эди-да. Қодир эса бу иблис қўлидан озод бўлишини жуда хоҳларди. Шу сабабли, Ҳусниддин ҳакида маҳаллаларда турли гап-сўзлар кўпайиб кетди. Қодир унинг улкан обрўсига путур етказаётгандек тасаввур уйғотганди. Охир-оқибат таниш-билишчиликни ишга солиб, бир оддий, кўнгли соф инсонни аввал руҳий касаллар хонасига жўнатди, сўнгра қамоққаа тиқди. Қамоқхонадан эсон-омон чиқиш пешонада ёзилмаган экан, ўша ерда бандаликни бажо келтирди...
*****
Буларни бугун бир-бир эслаб бўлгач, бағрини игна санчиётгандек гўё, жиз этиб қўйди.
Қанчадан-қанча одамларнинг ҳаётига зомин бўлган бу иблис зоти бугун бутунлай ўзгача фикрларди. Тавба килиш илинжида ёнган Ҳусниддин ўғли Жахонгирнинг жойнамози ва тасбеҳини қидириб топди-ю, умри давомида илк бора номоз ўқишга шошилди.
Шу пайт уйга унинг аёли кириб қолди. Қараса, эри намоз ўқиш билан банд. Бу манзарани кўрган аёл аввалига кўзларига ишонмади, сўнгра ҳайратдан ёқасини ушлаб, бир пас жойидан қимирламай, миқ этмай, тикка турди. Ҳусниддинга бир сўз демасдан уйдан чиқиб кетди-да, ўйга толди: "Шоядки, инсофи кирган бўлса?! Биздан бир нима яшириб келаётгани рост, чамамда".
Кўнгли сезди. Сезди-ю, лекин барибир ҳеч гапга тушунолмай ҳалак эди.
Бундан бир ҳафта муқаддам врач Ҳусниддинга: "Бир ой вақтингиз қолибди, тайёргарликингизни кўраверинг" - дегани, унинг ўзидан бўлак ёлғиз Аллох таъолога аён эди.
- Ҳар бир лафзнинг оқибати қанчалик оғир бўлишини билишинг керак эди, - қаттиқ оҳангда гапини давом эттирди Ҳусниддин ёнида бошини эгиб ўтирган Қодирга қараб, - олдин ким эдинг-у, энди ким бўлдинг, лаънати!
- Астағфируллоҳ, - деб бош чайқади Қодир.
- Хотининг эмиратда қизинг билан "бизнес" қилиш билан овора, ўзинг эса ҳар доим маст аҳволда кўчаларни дарвеш каби кезардинг. Қўлимни чўзиб, сенга ёрдам бермаганимда эди, итдек хор бўлиб, кўчаларда сарғайиб юраверардинг.
- Ҳар бир банда ўз вақтида ўзини англай олиши мумкин, бу унинг қўлида...
- Қисқаси, гапни камайтир. Менга ақл ўргатма. Агар яна бир марта одамлар орасида менинг номимни тилингга олсанг, ушбу қурмағур тилингни кесиб, итларимга ем қилдираман! Чиқ, даф бўл бу ердан!
Қодир шу заҳотиёқ кўлларини очиб, омийн килди-да, бу хонадондан аста-секинлик билан чиқиб кета бошлади.
*****
Ҳусниддин уйғониб кетди. Сўнгги уч-тўрт кундан бери уни қўрқинчли тушлар таъқиб этишмоқда. Бахтга қарши, у бутунлай эслашни истамаган ўй-ҳаёллар уни қийнарди. Бугун яна бир марта Қодир унинг тушига кирди. Қўрқувданми, пушаймонликданми унинг юзлари терлаб, сув бўлиб кетганди.
Ҳусниддин ўз ўрнидан турди. Кўзгуда ўз аксини томоша қилиб утирар экан, оқарган сочлари-ю, ўстириб олган оқ соқоллари унинг ўзига тегишли эканлигига ишонмай ҳайрон эди. Бир ойча олдин юзида ёруғ нур ила табассум билан юрарди. Бугун эса хурсинган ҳолатда ётишдан бошқа ҳеч вақога ярамай қолди.
Деразадан ҳовлига ўксиниб каради. У табиатга нигоҳ солиб, соатлаб шу туришда вақтни кетказишни ёқтирарди. Бугун ҳам шу ишга қўл урди. Бир сўз демасдан. Шунчаки, диваннинг бир чеккасида ўтириб олиб, очиқ ойналар орқали кўчадаги қушларнинг сайрашини томоша қилганча, баҳра олди.
Нариги хонада эса унинг аёли, ўғли, келини ва ўғил невараси биргаликда ўтиришибди. Чой ичиб, телевизор томоша қилганча, ҳордиқ олишяпти. Ҳусниддин эса уларга кўшилмас эди, у шу ерда табиатга назар солишни ёқтирарди. Ёлғизлик - унинг энг яқин ҳамроҳи, унинг энг яқин сирдоши эди.
Ўғил неварасининг овози шу ергача эшитиляпти. Қандай ёқимли бу овоз! Эндигина икки ёшни қарши олган булса-да, тўҳтамай гапиришини-чи буни. Ҳусниддин унинг овозини эшитди-ю, кўзи беиҳтиёр ёшланиб кетди. Бир томондан севинч ёшлари, бошқа томондан эса қайғу ёшлари уни қамраб олди. Ўғли бир пасда улғайиб, оилали бўлди-я. Кечагина мактабда икки баҳо олиб, ўз дадасидан дакки эшитиб юрган тирранча бугу улғайди-я, ота бўлди-я! Вақти келиб невараси ҳам худди шу тариқа кўзни юмиб очгунча улғаяди. У ҳам ўқишга кириб, мактабни тамомлайди, кейинчалик оилали бўлади. Ҳаёт чархпалаги айланаверар экан. "Янгилар" учун ҳаёт бошланса, "эскилар" билан видолашиш навбати келар экан. Вақт нақадар шавқатсиз! Бир неча йил аввал Ҳусниддиннинг ўзи дуркун бир йигит эди, бугун бўлса... Шуларни ўйлаб тургач, яна бир маротаба унинг юраги ғижимланди. Айтишади-ку, инсонни ўз ўй-фикрлари тамом қилади, деб.
Қўни-қўшнилар, қариндош-уруғлар, иш доирасидан ҳамкасблар, ёрдамчилар, шогирдлар деярли ҳар кун ундан ҳол-аҳвол сўраб келишарди. Ҳусниддин барчага ташрифлари учун ташаккур билдириб, ёлғиз қолишни маъқул кўрарди.
Сўнгги пайтларда жуда ўзгариб кетганлигини ҳамма пайқаган эди. Илгарилари ёнида ўтирган хар қандай одамнинг олдида ўзини жуда эркин тутарди, гавдасини баланд кўтариб гапирарди. Ёнига келган ҳар қандай одам энг биринчи навбатда унинг кайфиятини бузиб қўймасликни мақсад қиларди. Дарҳақиқат, жуда катта куч ва қудрат бор эди унинг қўлида. Бугун эса...
Ҳусниддин диван устига ўтириб олиб, сигарет чекишни бошлаб юборди. Авваллари сигаретдаги ёзувга ҳеч кўзи тушмаганди, бироқ бугун ўша ёзувни астойдил ўқиб чиқишга қарор қилди: "Сигарет чекиш соғлиққаа зарар..."
Оғзидан тутун тортди-ю, тушига кирган манзара такрор ҳаёлидан ўтди. Нима учун Қодир унинг тушига кириб чиқмоқда? Нимага айнан шу вақтда? Бу нимани англатиши мумкин? Ҳусниддин қўлидаги сигаретни лаби томонга яқинлаштириб қўяр экан, яна бир марта ўтмишга карам бўлди.
*****
- Бир оғиз гапингиз-да, ака, - деб тиржайиб айтди ёнида ўтирган басавлат бир йигит.
- "Эшшак семирса, эгасини тепади" деганлари рост экан. Бунга энди ишонч хосил қилдим. Бу галварс одам бўлмади, бўлмади.
- Уни мана биз одам қиламиз, ака. Нима қилайлик? Буюринг.
- Уни би-и-и-ир "оқ халат" кийиб юрадиган "қариндошлари" билан таништириб қўй, - манзил ёзилган бир парча коғозни йигитга узатди, - шу ерда мендан қарзи бор бўлган бир киши ишлайди. Менинг исмимни тилингга олсанг, бўлди - ҳаммасини оғизмай-тоғизмай бажариб қўяди. Агарда бу ҳам "дардига" шифо бермаса, бошқа вариантларни қўллаймиз.
- Хўп бўлади. Ҳалиги сизни қийнаб қўйган одамнинг исмини нима дедингиз?
- Қодир.
Қодирнинг айби маҳалла аҳолисининг кўзларини каттароқ очишларига ундаганлари бўлди. Бироқ, дўст ичидан ҳам душман топилдими, хуллас, кимдир унинг ниятини бориб Ҳусниддинга хабар берибди. Қодир мардлик қилди, аммо шу билан бирга эҳтиёткорсизликка йўл қўйди. Ахир Хусниддин катта обрў-эътиборга эга бўлган шахс эди-да. Қодир эса бу иблис қўлидан озод бўлишини жуда хоҳларди. Шу сабабли, Ҳусниддин ҳакида маҳаллаларда турли гап-сўзлар кўпайиб кетди. Қодир унинг улкан обрўсига путур етказаётгандек тасаввур уйғотганди. Охир-оқибат таниш-билишчиликни ишга солиб, бир оддий, кўнгли соф инсонни аввал руҳий касаллар хонасига жўнатди, сўнгра қамоққаа тиқди. Қамоқхонадан эсон-омон чиқиш пешонада ёзилмаган экан, ўша ерда бандаликни бажо келтирди...
*****
Буларни бугун бир-бир эслаб бўлгач, бағрини игна санчиётгандек гўё, жиз этиб қўйди.
Қанчадан-қанча одамларнинг ҳаётига зомин бўлган бу иблис зоти бугун бутунлай ўзгача фикрларди. Тавба килиш илинжида ёнган Ҳусниддин ўғли Жахонгирнинг жойнамози ва тасбеҳини қидириб топди-ю, умри давомида илк бора номоз ўқишга шошилди.
Шу пайт уйга унинг аёли кириб қолди. Қараса, эри намоз ўқиш билан банд. Бу манзарани кўрган аёл аввалига кўзларига ишонмади, сўнгра ҳайратдан ёқасини ушлаб, бир пас жойидан қимирламай, миқ этмай, тикка турди. Ҳусниддинга бир сўз демасдан уйдан чиқиб кетди-да, ўйга толди: "Шоядки, инсофи кирган бўлса?! Биздан бир нима яшириб келаётгани рост, чамамда".
Кўнгли сезди. Сезди-ю, лекин барибир ҳеч гапга тушунолмай ҳалак эди.
Бундан бир ҳафта муқаддам врач Ҳусниддинга: "Бир ой вақтингиз қолибди, тайёргарликингизни кўраверинг" - дегани, унинг ўзидан бўлак ёлғиз Аллох таъолога аён эди.
Комментариев нет:
Отправить комментарий