10 саҳифа. Қисқа пост ва ҳикматлар.


 Кимнинг ғам-қайғуси ва ташвишлари кўпайган бўлса, "Лаа ҳавла ва лаа қуввата иллаа биллааҳ" калимасини кўп айтсин!

Ибнул Қоййим роҳимаҳуллоҳ
*****

Битта ахмоқ билан бахс - ўнта олимдан кўпров кучни олиб қўяди. Бу жараённи бекорга ҳам каптар билан шахмат уйинига қиёслашмайди.

Мирзиёд Мирусманов
*****

Ҳаётда ҳеч қандай мақсадингиз бўлмаса, унда сиз мақсади бор одам учун ишлашга мажбурсиз!

Зафар Арслонов
*****

Мексикада тунги клубда отишма бўлибди. 5 киши ўлган, 15 киши яраланган. Лекин бу террористик акт эмас дейиляпти. Сабаби ҳужум қилган шахс мусулмон эмасда. Агар бирорта араб ёки бошқа миллатга мансуб мусулмон бўлганда ҳозир ҳамма террорчилик деб ваҳима қилаётган бўларди. 2015 йилнинг 17 июнь куни Чарлстондаги қора танлилар черковига ҳужум қилиб, 9 кишини отиб ўлдирган оқ танли болани ҳам биров террорчи деб атамади. Яқинда ўша бола ўлим жазосига ҳукм қилинди. У қилган ишидан пушаймонмаслигини айтди. Оила аъзолари ҳам «У ўзи тўғри деб билган ишни қилди. Уни тўғри тушунишга ҳаракат қиламиз.» дейишди. Қисқаси, терроризмниг китобларда ёзилган таърифлари ишламай қолганига анча бўлган.

Аловуддин Али
*****


Биз ақлан етук, лекин жисмонан заиф кадр етиштирмаслигимиз учун ўқув юртларида ҳеч ёқ иситиш, жилла қурса, ёритиш тизимини мустаҳкамлашимиз керак. Ўқувчиларга печка қурдириб, ўтин келтириш билан иш битмайди. Тутунидан ўпкасига зарар...

Баҳодирхон Элибоев
*****

Тушимми ёки ўнгим?

Ўзбекистонда янги иш ўринлари ташкил қилишга оид топшириқни бажарган ҳокимларга уларнинг ойлик маошининг 15% и миқдорида қўшимча ҳақ тўлаш, топшириқни бажармаганлар ойлигидан эса – 15 % ушлаб қолиш таклифини Вазирлар Маҳкамасининг 14 январь куни бўлиб ўтган кенгайтирилган мажлисида Ўзбекистон Республикаси президенти Шавкат Мирзиёев киритгани тўғрисида nuz.uz сайти хабар қилди.

Айтилишича, ҳокимларнинг биринчи ўринбосарларига нисбатан ҳам худди шунга ўхшаш – 20% лик мукофот ва жазо таклиф қилинган.

Ўзбекистонда давлат мулозимларининг, хусусан, ҳокимларнинг ойлик маошлари тўғрисида маълумотлар очиқ манбаларда эълон қилингани тўғрисида маълумотлар йўқ.

Умрим бино бўлиб ҳокимларнинг ойликка яшашини тасаввур қилмаганман? Ёки мен адашаяпманми?

С. Толибов
*****

Бир куни Абу Ҳурайра розияллоҳу анҳунинг онаси уни «Ҳой Абу Ҳурайра!» деб чақириб қолди. Абу Ҳурайра розияллоҳу анҳу «Лаббай!» деди, бироқ «Лаббай!» деганда овози онасининг овозидан бироз кўтарилиб кетганини сезиб, истиғфор айтишга ўтирди. Кейин бозорга бориб, иккита қул сотиб олиб, мана шу гуноҳига тавба сифатида уларни Аллоҳ йўлида озод қилди…
Энди ҳар биримиз ўзимизнинг ҳолимизга бир назар ташлайлик-чи…
*****

Мен ҳаётда яхши танийдиган ёмон инсонлар, Фейсбукда жуда яхшилар...

Содиқ Содиқ
*****

Бир оқила аёл айтган экан: Аллоҳнинг ғамхўрлигидаги юзи ёруғ тўртинчи хотин бўлиш, шайтон ҳомийлигидаги қоронғи ҳаётда маҳбуба-ўйнаш бўлишдан яхшидир.
*****

Баъзилар сенинг уларга қилган яхшилигингни инкор қилсалар, хафа бўлиб, оғринма! Чунки, кўчаларни (кечалари) ёритадиган чироқлар ҳам кундузлари эсдан чиқарилади.

Араб ҳикмати

8 саҳифа. Бир қоп кулгу.

               "АФАНДИНИНГ ЁН ДАФТАРИ"дан кўчирма
              Муслим Мирзажонов

Мен 3 ҳолатда хотинимга ёнимга яқин йўламаслигини, қулоғимнинг тагида арига ўхшаб, “ғўнғир-ғўнғир” қилиш у ёқда турсин, қорасини ҳам кўрсатмаслигини маслахат бераман: биринчиси - чўнтагим шамоллаб, белнинг мазаси қочган чоғларда, иккинчиси - ўзи билан бозор айланиб, оғримаган бошлар оғриб, режада йўқ харидлар қилган пайтда, учинчиси эса - туппа-тузук ўйнаётган жамоани, ютиб туриб, энг охирги дақиқаларда ютқизиб қўйган пайтларида. Гап нима ҳақида кетаётгани айтиш шарт эмас!
                     ***             ***
Кўчадаги симёғочга қандайдир қоғоз ёпиштирилган экан. Қизиқувчанлигим тутиб, унда нималар ёзилганини билиш мақсадида йўлнинг устидаги уюм-уюм чиқинди довонларидан бир амаллаб ўтиб, ўқиб кўрсам: “Ахлат ташламанг, жарима фалон минг сўм!” деб ёзиб қўйишибди.
"Эх, бекор қизиқдим, шекилли. Ишқилиб, жарималар мени бўйнимга қолиб кетмаса бўлди", деб туёғимни мингга созлаб, жуфтакни ростладим...
                     ***                 ***
Шунча йиллик ҳаётий тажрибамдан билдимки, аёл зотига учта савол онамерос экан: “Қаерга кетяпсиз?”, “Қачон келасиз?” ва “Қаердан келяпсиз?”. Эркакка отамерос жавоб эса шундай: “Нимайди???”
                      ***               ***
Эшагимга терс минганимни кўриб, баъзилар қувлик ва масхара оҳангида гап отишди:
-Афандим, бу эшагингиз хафа қилдими, унга терс миниб олибсиз?
Жавоб бердим.
-Йўқ, эшагимдан ҳам эшакроқ, бефаросат одамлар билан юзма-юз бўлишни истамайман холос...
                ***              ***                    
Белим нега бунчалик кўп оғришининг сабабини “Пул белнинг қуввати”, деган мақолни эшитганимдан сўнг билиб олдим.
                                   ***              ***
Кеча йўлда кетаётиб, катта ҳамён топиб олдим. Кўзларимга ишонмадим. Наҳотки, шундай катта хамённи тушириб қўйиш мумкин?! Шоша-пиша уни очиб кўрдим. Ҳаааа, мана буни омад деса бўлади. Энди мен БОЙМАН. Қанчадан-қанча орзуларим амалга ошадиган бўлди! Мени кўролмайдиганларнинг кўзини ҳали шундай куйдирай-ки, камолимдан оғзи “ланг” очилиб, бир умр ёпилмайдиган бўлиб қолсин
 Хуллас, ҳамёнда пул мўл эди. Уни энди чўнтагимга солмоқчи бўлиб  турганимда, эски қоида ёдимга тушиб қолди: пулни ҳалоллаб олиш керак. Секингина у ёқ, бу ёққа қараб, 3 марта “кимники”, “кимники”, “кимники” деганимни биламан, битта аёл “Дадаси, бу мен —сизникиман! Ёмон туш кўрдингизми?” деса бўладими. Э, хотин, хотин! Ҳеч бўлмаса шу гал озгина жим туриб, уйғотиб юбормаганингда, миллионернинг хотини бўлиб юрардинг!


                                   ***                ***
Ҳаёт қизиқ. Бир куни йўлда кетаётсам, ой деса, ой хавас қиладиган, кун деса, кун ҳасад қиладиган, чиройи дунёларга татийдиган бир сохибжамол “Кечирасиз, мободо гугурт йўқми, ўзимники уйда қопти”  деб қолди. Чекмаганимдан уялиб кетдим...
                               
                           ***           ***                    
Эшагимгаям озгина ақл битсин деб, устига бир неча кун китоблар ортиб юрдим. Лекин сира ҳам ўзгариш йўқ. Буни кўриб қолган  қўшним айтиб қолди. “Овора бўлманг, Афандим. Бунинг сира фойдаси йўқ. Тажрибадан ўтган. Мен бир неча ой китобга бош қўйиб ухладим, аммо ҳалиям жўяли ўзгариш йўқ”. Қўшнимни тажрибасига ишондим. Чунки ҳақиқатан ҳам олдин қандай бефаросат бўлса, хозир ҳам шундай.
               ***                ***          
Бир қўшним бор. Жуда абжир, тадбиркор йигит, сўмни сўмга уриб, озгина умиди бўлса ҳам, таваккал қилишдан чўчимайди. Бизга ўхшаб, бир сўм сарфлаб, уч кун ухлолмай, хуноб бўлиб, кун-тун хисоб-китоб ҳам қилмайди. Борига барака, ё устидан, ё остидан, деб кетаверади. Шунданми ишлари доим беш. Ҳа, дарвоқе, унинг исми ТАВАККАЛ.
       ***              ***
Хотинимни мен телевизорга ўхшатаман. Ашула айтадими? Айтади! У ёқ, бу ёқдаги ҳар-хил янгиликларни топиб-тутиб, гапирадими? Гапиради! Маза матраси йўқ гаплар? Уям бор! Ур-сур, йиғи-сиғи, тўполон, ғийбат!
Мен эса доимгидек бепарвоман: Хотин, илтимос, бошқа каналга ўтайлик!  
                                    ***              ***
Илгари хиргойи қилишдан қўрқмасдим. Эшагимга миндим дегунча, илҳом булоқдек қайнаб, “яллама ёрим”ни айтиииб, кетаверардим. Ҳозир эса хиргойи ҳам қилмай қўйдим. Биринчидан, Насриддин Афанди ҳам ашулачи бўпкетганмиш, деган гап-сўзлар тарқашидан қўрқаман. Иккинчидан, баъзи қўшиқчиларни уялтириб қўйишдан истиҳола қиламан...
     ***                      ***
Хотиним нолигани нолиган. Уним кам, буним кам. Кам деганиям ҳеч камаймайди. Бепарволигимни кўриб: “Сизга теккандан кўра, қаро ерга тегсам бўлмасмиди?” дейди нуқул. Мен айтаман: “Хотин, ер бечорада нима айб?”.  
               ***                       ***
Бир танишим бор. Лақаби “шапка”. Ўзига тўқ одам. Ҳар ой машина янгилайди. Мен қизиқиб, бир одамдан сўрадим: “Нега уни шапка дейишади?” У кулиб жавоб берди: “Билмайсизми, Хўжа Насриддин, шаҳарни бор “шапка”сини шу кишим кияди-ку! Мободо, эшак аравангизни янгилаш ниятингиз бўлса, сиз ҳам унга “шапка” кийдиринг!”
Барибир ҳеч нарсага тушунмадим. Эшак аравамга “шапка”ни нима алоқаси бор???
                   ***                 ***


Ажойиб қўшним бор. Исми Орзувой. Орзу қилишдан чарчамайди. Қачон гаплашиб қолсак, ундоқ қиламан, бундоқ қиламан. Бунақа уй қураман, унақа тўй қиламан. Насиб қилса, фалооон ёққа дам олишга бораман, пистооон нарсалар сотиб оламан, дейди. Хуллас, орзуларининг чек-чегараси йўқ.
 Охири бўлмади: “Ҳей ука, - дедим, - сенга бир яхши маслаҳат: Орзувой исмингни Муродвой деб ўзгартир. Зора, муродингга етсанг..!”

                    ***                   ***
Одамлар қизиқ. Бир куни бир танишим “Чап юзингга уришса, ўнгини ҳам тутиб бер”, деган мақолни эшитганмисан?” деб қолди. “Ҳа эшитганман, нимайди?” деб сўрасам, шундай жавоб қилди: “Мен шу мақолни модернизация қилдим. Мана эшит: Чап юзингга уришса, ўнгини ҳам тутиб бер. Судда асқотади.”
                    ***                     ***

Ҳар сафар ҳамёнимга қўл солсам, унинг тешик эканлигини сезаман. Аммо ҳеч қачон пул туширган эмасман.
                       ***                  ***
Қизиқ! Бир куни кўчада кетаётсам, автобуснинг орқасига “ЛИЦЕНЗИЯСИЗ ЙЎЛОВЧИЛАРНИ ТАШИШ ТАЪҚИҚЛАНАДИ”, деб ёзиб қўйилганини кўриб қолдим. Менда лицензия бўлмагани учун пиёда кетишга мажбур бўлдим...
   ***                   ***
Бир қўшним бор. Кунда кунора кайфи тароқ, қўлтиғида қистирилган ароқ. Энг қизиғи, у мана шу пайтларда болаларини ёнига чақириб, ИЧИШНИНГ ЗАРАРИ ҳақида икки соат маъруза ўқийди.
                      ***                   ***
Бир шоирни танийман. Ватан ҳақида қотириб шеърлар ёзади. Лекин, ўзининг кулиб айтишича, туғилиб ўсган қишлоғининг номини эсидан чиқариб қўйибди. “Ҳамма айб - хотирамда”, дейди жахл билан!
    ***                  ***
Эркакаларга текин маслахат: Хотингиз қулоқ мияни еб юборадиган даражада кўп гапирса, уни сериал кўришга ўргатинг! Синалган услуб!
                                          ***                 ***
У уйни жуда озода тутади, идиш товоқларни кўрсангиз, ярақлаб, кўзни олай дейди. Ҳар куни эрталаб ҳовлини чиннидек қилиб, супуриб чиқади. Ҳавасингиз келади. Унинг овқатини емабсиз, бу дунёга келмабсиз! Болаларини эса қўғирчоқдай ясатиб қўйибди. Хуллас, у қўшним Фалончихоннинг эри! Отини айтсам, таниб қоласиз!  
                                                         
                                  ***          ***
Мени кўпчилик “Хўжа Насриддин, сиз жудааа гапга устасиз-да”, дейишади. Менимча, ундай эмас. Мен нўқноқлар орасида кўп юрсам керак.                                                              
                                  ***        ***
Кеча эшагим кечаси билан ҳанграб чиқди. Эрталаб туриб билсам, вокал дарсини қайтараётган экан. Қўшиқчи бўлмоқчимиш!

7 саҳифа. Романтика рукни.

Кетманг,
Шу ерда қолинг то охир.
Қаранг
изларимни ўпяпти Соғинч.
Кўнглимда минг йиллик бир армон оғрир -
ва..
битта Илинж...

Кетманг,
Ўзингиз ҳам изимни пойлаб,
Тонглар оттирасиз
қизарар шафақ.
Келмасам,
кўнглингиз келар сўроқлаб.
Келмасам,
дилингиз кетади қонаб...

Кетманг,
Минг сўзимни тикканман битта
Сўзингизга
Фидо бўлмоқлик учун.
Гарчи у сўзларнинг рақслари оқ
Ғамнинг шаробидан тўйса -да ичиб.

Кетманг!
Кетаверсин дарднинг кўлкаси.
Иффат қўлларини тутганим ҳақдир,
Ахир бу юрагим - умид далдаси,
Ёниб бораётган кўнглим -
Шафақдир...

Настарин Ифорзода
*****

А.С.Пушкин. "Чёрная шаль"
(Молдаванская песня).
Гляжу безумно на черную шаль,
Хладную душу терзает печаль.

Телба бир нигоҳ-ла рўмолга боқиб,
Муз қалбим тирнайман, андуҳда ё қиб...
Навқирон пайтимда эдим соддадил,
Ёш грек қизини севарди кўнгил.

Мафтункор сулув ҳам суяр қаттиқроқ,
Қаро кунлар бошга тез етди бироқ,
Базмда ўлтирардим, атрофда дўст-ёр,
Чеккага чақирди пасткаш хизматкор.

"Сен бунда шодонсан", деди у секин,
"Ҳиёнат қилмоқда маъшуқанг лекин".
Ҳайдадиму, бердим бир тилла танга,
Лаънат айтиб уни ёллаган кунга.

Сафарга тез чиқдим, отни учирдим,
Шафқат учқунини дилдан ўчирдим.
Ғира-шира эди, кўринди девор,
Кўз олдим қорайди, қолмади мадор...

Эшикни бир тепдим, кирдим ичкари...
Бевафо гўзални қучар хуштори.
Дунё тор кўринди, қилич сирмадим...
Рақиб бўсасини тугаттирмадим.

Бошсиз танани ҳам аямай янчиб,
Қизга тикиламан, сўзсиз, бўзариб.
Ёдимда илтижо...
Қон дарё бўлди...
Тамом бўлди қиз ҳам, севги ҳам ўлди!

Қора рўмолини бошдан ечиб, жим,
Шамшир тиғин унга, шошилмай артдим.
Тун қўйнида отга икковин юклаб,
Дунай тўлқинига юбордим ташлаб.

Шодлик не билмайман ўша чоғлардан,
Бўса ҳам олмайман ол дудокқлардан.
Телба бир нигоҳ-ла, рўмолга боқиб,
Муз қалбим тирнайман, андуҳда ё к,иб...

1820.
Омонхон Мамадалиев таржимаси.

6 саҳифа. Шеърлар олами.


Бир хушбарлик мени қилур шод,
Тунда кўнглим билан қоламан.
Юрагимни қилиб эҳтиёт,
Кўзларимда йиғлаб оламан.

Сездирмайман бировга ғамим,
Айюҳаннос солмайди бўғзим. Кўнглим билан тўлдириб камим,
Аллалайман ўзимни ўзим.

Чуқур-чуқур оҳлар тортганим,
Елкам қўймасин деб сездириб.
Ҳаёлимни куйганман хатто,
Шубҳалардан нари, бездириб.

Тунда кўнглим билан қолишдан,
Бошқа нарса келмас қўлимдан.
Тун вафоси бир куни охир,
Мени бошлаб кетар ўлимга!

Йигитали
*****

Ҳақиқат келганди, эшигим чертиб,
Уйга кирмоғига бермадим изн.
Кетишини кутдим тирқишдан пойлаб,
 Эшикни очмадим ўзим атайин.

Дайди шамолларга қўшилиб тунда,
Деразамни чертди ҳолимга қўймай.
Қарадим...
Ҳақиқат туради бунда,
Мажнунсифат  бўлиб, тилангандек "май".

Ҳаёт шундай бўлган -
Ўтади шундай.
Ҳақиқат Мангуга қувилган биздан.
Миш-мишга айланиб келса,
Индамай -
Уйга киритамиз деразалардан!

Равшан Ганс
*****

«ХЎРОЗГА БУЙРУҚ»

Тўнғизлар қилишди сендан
шикоят,
Тонг чоғида энди томоғинг
қирма!
Чўчқалар уйқусин
бузмоқ жиноят,
Фаришта кўрсангда, бошқа қичқирма!

Сенга буйруқ шудир, қилгил
итоат:
Янграса овозинг секин
янграсин!
Шундай қарор қилди бизнинг
жамоат -
Хўроз қичқирмасин, эшак ҳанграсин!

Бомдодда қичқирма, қилганча
даъват,
Дема: "Ac-солату хойрун
минан-навм".
Қичқирсанг отамиз, қилмаймиз шафқат,
Эснасин,
Мудрасин,
Ухлайверсин қавм.

Довуднинг сасиндай овозинг
ширин,
Эл маст бўлмасин деб,
қиламиз таҳдид.
Қичқириб юборма биздан
яширин,
Қўймаймиз Билолга қилмоққа тақлид.

Хўрозлар қичқирмас
ўшандан буён,
Ранжитишдан қўрқиб
Хўжаларини.
Қавмин эмас ахир ўйлаши
аён,
Товуқлари билан
жўжаларини...

Абдураҳмон Мешаян

5 саҳифа. Мулоҳаза.

               «Ажабо...»
           Салим Айюбий


Бундан беш-олти кунлар аввал божхона назоратидан ўтишимга тўғри келди. Ростини айтаман, ҳавотирим бор эди, ноқонуний ашё борлигидан эмас, қонуний бўлса ҳам, ҳамма нарсаларимни ер билан битта қилиб сочиб, сумкаларни ағдариб титиб ташлашларидан... Биринчи марта ўтмаяпман-да. Қачон юртдан ташқарига чиқишга ёки киришга тўғри келса, ўз-ўзидан ҳавотирга тушиб қўрқадиган бўлиб қолгандим. Бўлаётган сўроқ-савол билан текширилаётган жомадонларга эътибор қилиб қарасам, сал кам жиноятгачи даражасига тушиб қолардим. Бир сафар сумкаларимни роса титишди. Чўнтакларимни қоқишди. "Аксига олиб" ҳеч нарса чиқмаса, денг. Ваҳоланки, ўша ерда сумкани очиб ўтирмасдан текширувдан ўтказадигам ускуналар ҳам ишлаб турибди. Назоратчи ҳам аҳмоқ эмас экан. "Бу нима?" деди, сақични кўрсатиб. "Ёзиб қўйилибдику устига", дедим. "Эҳтимол героинни қадоқлатиб олиб келаётгандирсиз, биз қаердан биламиз, текширишимиз керак!?" деди, бўш келмай. "Майли текширинг" дедим, попугим пасайиб.

Қойил қолдим. Назоратчи роса мутахассис экан, шундоқ очди-да, икки донасини оғзига солиб чайнаб, текшириб ташлади. "Отангга балли!" деворай дедим ўзиям. "Майли ўтинг, тоза экан", деди бошқа нарсаларимдан кўзи ўтиб. Агар ўша ерда шароит бўлганида шампун, совунларни ҳам текшириб, "қаттиқ назорат қилиб", орқасидан "печеньеларни" ҳам "дегустациядан" ўтказиб юбормоқчи эди-ю, бўлмади, мендан кейинги навбатда турганлардан "кўзи қиймади" шекилли, хуллас раҳм қилди. Мен ҳам шоша-пиша ерларда сочилиб ётган "тоза" нарсаларимни телба-тескари қилиб, жойлаб ура қочдим. Шундоқ ташқарига чиқсам, бир киши "чест" бергач, яна бошланди...

Бу ҳолваси экан. Тошкент шаҳридан чиққунимизгача ҳали яна Роҳатда пост бор, Олмалиқда, Ангренда, довондан тушаверишда... Ўзимдан ҳавотир бўлиб кетдим-ей, ишқилиб, "тоза"лигича етиб олай. Уйга етиб боргунимча ҳали нечта назоратдан ўтишим керак, эҳ-ҳе...

Эски гапларни гапириб бошингизни айлантирдим. Янгиси билан якунлай қолай. Юқорида айтганимдай, беш-олти кун аввал ўтганимда вазият бутунлай бошқа: "Яхши етиб келдингизми?" деса бўладими!? Мен ҳазиллашяпти, хозир шампунимни бошига қуйиб кўришдан бошлайди, деб ўйладим. Мутлақо жиддий, муомала самимий, тергашларсиз ҳужжатларимни текширишди, олиб келган совға-саломларим ҳам ер билан битта қилинмади. Ҳеч ишонгим келмаяпти, йўғ-э, роса ишонгим келяпти, нафас олишим ҳам ўзгарди, негадир енгил. Ҳавотирдан аланг-жаланг ҳам бўлмадим. Бир-бирини туртиб, аравани судраб қочиш ҳам йўқ. Бу назоратчилар бундай хушмуомалаликни қаердан ўргандийкин-а!? Одоблилигини айтмайсизми!? Хуллас калом, виқор ва салобат билан секин юртим тупроғига қадам қўйдим.

Ҳа, айтгандай, янги чиқаётган қонунлар, қабул қилинаётган қарорларни эшитиб, "Наҳотки, наҳотки!?" дейишдан у ёғига ўта олмаяпман... Янгиликлар муборак, азизлар! Бу енгилликларни ўйлаб топаётганларнинг ОТАСИГА РАҲМАТ!!!

Салим АЙЮБИЙ

«Канонирлар» мафкураси

Айтсам тилим, айтмасам дилим. Шу кунларда айнан мана шу нақл тилим учида турибди. Зеро, айтадиган гапим кўп, аммо кўнглим дардини эшитадиган инсон йўқ... ЖЧ 2018 саралаш доирасидаги рақибларимиз кейинги ўйинларга пухта тайёргарлик кўриб турган чоғларида, бизнинг терма жамоамиз денгиз соҳилида якка ўзи қолиб кетган кема мисоли ҳанузгача ўзига муносиб рақиб тополмай ҳалак. Яхшиям, Дания бор экан. Уйида зерикиб ётган U-23 терма жамоаси бизга спаринг рақиб сифатида БААга 22 январь куни етиб келишга розилик билдиришди. Шунисига ҳам шукр. Баъзан тилим учида турган бир қанча сўзларни қаторлашиб айтгим келадию, аммо этика ва эстетика қонун-қоидаларига риоя қилганим сабабли, бў йўлдан ўзимни қайтаришга мажбурман, начора.
*****

 Машҳур рус адиби Лев Толстойнинг бир ажойиб ибораси бор: «Инсон албатта бахтли бўлиши шарт! Мабодо у бахтсиз экан - бунга унинг ўзи айбдор». Дарҳақиқат, ҳар бир ишни бажариш йўлида ўз олдимизга улкан мақсадларни қўяр эканмиз, уни бажариш учун сидқидилдан меҳнат қилишимиз зарур. Қўлимиздан келганини бажариб, имкониятларимизни юз фоиз ишга солишимиз керак. Ана ўшандагина ўз орзуларимизга, ўз мақсадларимизга эришамиз. Меҳнатнинг таги роҳат, деб бекорга айтишмаган. Инсон туғилиши билан унинг олдида турли машаққатли йўллар пайдо бўлаверади. Ушбу қинғир-қийшиқ йўллардан ўзи учун текис ва равон йўлни ясатиб олса, ҳаётнинг давоми унга ҳамиша ёрқин таассуротларни тақдим этади. Ютуқларга эришишликка унинг ўзи масъулдир. Ҳаёт давомида нималарга рўбарў келамиз? Энг аввало, ҳар биримиз болалик давримизда мактабларда аъло баҳоларга ўқишга интиламиз, кейинчалик бирон бир коллеж, сўнгра институтга киришга бўлган ҳаракатлар. Ундан сўнг аста-секинлик билан катта ҳаётга қадам ташлаймиз. Ўз олдимизга ҳар сафар турли мақсадларни қўйиб, шу мақсадларни бажариш йўлида тинмай ишлаверамиз, ишлаверамиз...

 Айнан шу тариқа тиним билмай яшайди ҳар бир инсон. Бу ҳар биримизнинг онгимизга киришга ва бизни турли йўл билан назорат қилишга муваффақ бўлган ҳаётнинг ёзилмаган қонунларидан биридир. Аминманки, ҳар бирингиз ўз олдингизга қандайдир мақсадлар қўйгансиз. Уни бажариш учун эса тинмай тер тўкяпсиз. Ҳар доим ҳаракатдасиз, ишлаяпсиз, бўш келиш асло ниятингиз йўқ. Чунки биласиз, агар ўз орзуларингизга эришолмай қолсангиз, хатоларни ўзингиздан излашингизга тўғри келади. Мақсадингизга эришмадингизми? Бахтли эмасмисиз? Бунга ўзингиз айбдор!

 Лев Толстой ҳам ушбу ибратли ибораси орқали ҳар бир ўқувчи қалбининг туб-тубигача жой эгаллаган бўлса, ажабмас. Бу фикрларга мен ҳам тўлиқ қўшиламан. Тўғри йўналтирилган фикр. Арсен Венгер ҳам шу фикрларга қўшиладими, йўқми, буни билмайману, аммо футбол жамоатчилигининг барча аъзолари ҳам бу фикрга тўлиқ қўшилган бўлардилар. Фақат «Арсенал» раҳбарларигина бундан мустасно холос. Акс ҳолда, неччи йиллардан буён энг катта орзуси дея эътироф этилаётган АПЛ чемпионлигини забт этолмай келаётган «Арсенал»нинг бош мураббийи Арсен Венгерни жамоада қолдириб юришармиди? Ўз олдига юксак мақсадларни қўйган клуб қандай қилиб бош мураббийнинг бундай хатоларига қўл силташи мумкин, ахир?! Ўтган мавсумда барча «гегемонларнинг» «қоқилишларидан» унумли фойдалана олмаган «канонирлар» бу мавсумда биринчи ўрини қўлга кирита олишига кўпчилик шубҳа билдиряпти. Мухлису-мутахассислар «Челси» жамоасининг ғалабали сериясига эътибор қаратишади, Клоппнинг тажовузкор тактикаси ҳақида бонг уришади, сўнгги турларда аста-секинлик билан олдинги мавқеисини тиклашга эришаётган «қизил иблисларни» эслашади, аммо «Арсенал»ни эмас. Сездингизми, кўпчилик Арсен Венгернинг шогирдлари ушбу мавсумда (нафақат ушбу мавсумда) чемпионликка эришишларига ишонмай қўйишган. Ҳеч ким бу ҳақда гапирмайди ҳам. Ҳаттоки, бутун чемпионатни бир маромда ўтказа олмаётган «Манчестер Ситининг» биринчи ўринни қўлга кирита олишига кўпроқ ишонишади булар. Ўтган мавсумда ҳам деярли ҳамма, шу жумладан мен ҳам «Лестер»нинг чемпион бўлишини ич-ичимиздан сезганмиз. Ўшанда ҳам «Арсенал» чемпионликка эришиши мумкинлигини инобатга олмаганман. Жиддий қабул қилмаганман, хуллас.

 Хўш, нега? Нима учун «Арсенал» шундай кучли таркиби билан ҳам чемпион бўлмаган? Нима сабабдан Венгер ишдан бўшатилмайди? Бунинг сабабларини тушуниш унчалик ҳам қийин эмас, назаримда. Биринчидан, Венгернинг лондонликлар олдида хизматлари беқиёс. Бу ҳақда алоҳида тўхталиб ўтирмайман. Иккинчидан, Сэр Алекс Фергюсон «Манчестер Юнайтед» жамоасини тарк этгач, клуб қандай танг аҳволда қолиб кетганини ҳамма кўрди. Бу каби оғир мусибатларни ҳар қандай жамоа ҳам кўтара олмайди. Жуда кўп маблағни сармоя қилиб юбориш лозим, оёққа туриш учун бир неча йил пастда шўнғиб юришга тўғри келади. Улар бунга тайёрмикинлар? Учинчидан эса, гарчи биринчи ўринни қўлга киритишда муаммоларга дуч келаётган бўлса-да, тан олинг, жамоа ўзидан ёмон таассурот қолдираётгани йўқ. Ҳар доим биринчи ўрин учун курашади. Ниманидир қилишга уринади ва қайсидир маънода ўша «ниманидирни» эплайди ҳам.

Бўлди. Шу. Мухлислар борми? Бор. Ўйинлар шиддатли ўтяптими? Футбол ўхшаяптими? Пул келяптими? Бўлди-да. Мухлисларнинг неччи йиллардан буён ўшалмаётган орзулари улар учун иккинчи даражали масала. Мухлислар томонидан «оқиб» келаётган турли талаб ва истаклари гўё инобатга олинаётгандек кўрсатиладию, аммо аслида барча айтган сўзлар, берилган ваъдалар қўштирноқ ичига олинади. Усти ялтироқ, ичи қалтироқ. Мухлислар талаби? Истаги? Бўлса бордир. Хўш?..
*****

 Хитой терма жамоасига гап йўқ. Исландия терма жамоаси билан ўртоқлик ўйинида иштирок этишди, Хорватия билан ҳам ўйнашди. Совуққонлик, ўзига бўлган ишонч юқори. Ҳанузгача. Жаҳон чемпионатига чиқиш  учун имкониятлари паст бўлса-да, барибир ўртоқлик ўйинларида майдонга тушишмоқдалар. Боз устига, Европанинг кучли, номдор терма жамоаларига қарши. Эрон терма жамоаси томон разм солинг. Яқинда Карлуш Кейруш Эрон футбол федерациясидан норози бўлиб, жамоани тарк этмоқчи бўлди. Йўқ, кетмади. Қўйиб юборишмади. ФИФА рейтингидаги биринчи ўрин (Осиё терма жамоалари ичида), бир йил давом этган мағлубиятсиз серия, ўз гуруҳида пешқадамлик... Кетказишмасди уни зинҳор. Чунки терма жамоа юртнинг юзи. Футбол иҳлосмандлари бугун жуда мамнунлар. Энг муҳими шу эмасми?

 Улар мана шу тариқа жаҳон чемпионатига чиқиш учун тайёргарлик кўришади. Айнан мана шуни мен ҳақиқий профессионаллик, деб атайман. Катта мақсадлар сари дадил ташланаётган қадамлар. Жамоалар ўз олдига энг юқори мақсадларни қўйишади ва уларни забт эта олишига ишонишади. Чунки, билишади, агар ўз мақсадларига эришолмасалар - бунга фақат уларнинг ўзлари айбдор.

Бизнинг терма жамоамиз нима учун турли танқидларга қарамай, мана шу тариқа хўжакўрсинга ҳаракат қилишади, биласизми? Нима учун ҳамма бирваракайига терма жамоага кучли хориждан мураббийни олиб келиш кераклигини таъкидлаётган бир пайтда, улар маҳаллий мураббийларимизни хоҳлаганича тебратаверадилар? Чунки юқори ўринларда юрганимизнинг, жаҳон чемпионатига чиқиш йўлида мана шу каби ҳаракатларимиз мавжудлигининг ўзи ҳам қониқарли натижа. «Улар» учун. Маҳаллий мураббийларимиз, энг асосийси, «нималарнидир» қилиб беришга тайёр бўлишлари керак. Айнан ўша «нимадирнинг» борлигининг ўзи етарли. Мухлислар талаби? Истаги? Бўлса бордир. Хўш?..

Чин юртида чин футбол

2009 йил Мадриднинг «Реал» жамоасида улкан ислоҳотлар юз беради. Жамоа президенти этиб Флорентино Перес тайинланади ва «Янги галактикос»нинг қурилиш ишлари бошланиб кетади. Роналду, Кака, Бензема ва Хаби Алонсо каби футболчиларнинг клуб билан шартнома имзолашлари катта шов-шувларга сабаб бўлади.
 Ўша пайтларда жамоада иқтидорли ҳолландиялик футболчилар - Роббен ҳамда Снейдер тўп суришарди. Аммо улар қанчалик иқтидорли ва кучли футболчилар бўлишмасин, барибир Роналду ва Каканинг соясида қолиб кетишлари аниқ эди. Табиийки, бу ҳолат футболчиларнинг ўзларига ҳам, клубга келган янги президентга ҳам маъқул келмайди ва футболчилар трансферга қўйилади. Шундан сўнг, Роббен «Баварияга», Снейдер эса «Интер» жамоасига трансфер қилинади.
 Воқеалар ривожи қай тариқа тус олганлигидан хабарингиз бор, албатта. Ўша мавсумнинг ўзидаёқ, Мануэл Пеллегрини қўл остидаги «галактикос» Чемпионлар Лигасининг 1/8 финалида қоқилишади. Жамоани тарк этган ҳолландиялик футболчилар эса, аксинча, ЕЧЛ финалида бир-бирига қарши майдонда тўп суришади. Уэслининг омади чопади ўшанда ва «Интер» «Бавария» устидан 2-0 ҳисобида зафар қучади.
 Уэсли Снейдер ҳамда Арьен Роббен «Реал» жамоасидан кетиб, тўғри қарор қабул қилишганларига амин бўлишди. Натижада, Ҳолландия терма жамоаси ўша мавсумнинг ёзида ЖАР майдонларида кечган жаҳон чемпмонати финалига қадар етиб боради ва «қизил фурияга» аламли тарзда 0-1 ҳисобда мағлуб бўлади. Албатта, финалда мағлуб бўлиш жуда аламли, лекин умуман олганда мавсум ушбу икки футболчи учун жуда омадли келганлиги бор гап. Дарҳақиқат, бундай йирик мусобақаларда финалга қадар етиб боришнинг ўзи катта иш ҳисобланади. Ахир, бунинг замирида қанчадан-қанча тер тўкишлар, қанча машаққатли кунлар ётмаган эди, дейсиз.
 Уэсли Снейдернинг фаолияти бир маромда давом этмаган бўлсада, Роббен учун аксинча бўлди. У ўз фаолияти давомида «Бавария» сафида бир неча маротаба «Галактикосга» рўбарў келди ва ғалабаларга ҳам, мағлубиятларга ҳам учради. Умуман олганда, Робеннинг «Бавария» ютуқлари олдида хизматлари беқиёсдир. Чиндан ҳам, жуда иқтидорли футболчи. Снейдер ҳам шу. Флорентино Перес бундай футболчиларнинг хизматларидан воз кечганлигига пушаймон бўлган бўлса ажабмас. Футболчиларнинг ўзлари эса, «Реални» тарк этиб, тўғри қарор қабул қилишган эдилар. Уларни футбол аҳли ҳурмат қилади. Ўз клубларида ва терма жамоаларида ўчмас из қолдираолган буюк футболчилар!
 Бундай мисолларни футбол оламида жуда кўп келтириб ўтишимиз мумкин. Мисол учун, ўша мавсумда Самуэл Это’О ҳам «Барселонани» тарк этиб, «Интер» билан чемпионлар лигасида ғалаба қозонган эди. Дринкуотер ҳам ўз вақтида «Манчестер Юнайтедни» тарк этган ва ўтгар мавсумда ўзимиз гувоҳи бўлганимиздек, «Лестер» билан Англия премьер-лигасида чемпионликка эришди. Айтмоқчи бўлганим шуки, футболчи ўз фаолияти давомида турли қийинчиликларга рўбарў бўлиб қолган даврида, бурилиш ясашни эплай олиши керак. Гарчи, четдан қараганда, ушбу бурилиш орқага ташланган қадам сифатида эътироф этилса ҳамки, барибир шу йўлни танлашда ўзида куч ва ирода топиши лозим. Ана ўшанда бирон бир совринга эришиши мумкин бўлади. Шундагина, у ўз олдига янги марраларни забт этиш вазифасини қўяди ва ўсишга эришади. Шубҳасиз, бу ишлар унинг фаолиятига салбий эмас, аксинча ижобий таъсир ўтказади. Барчаси футболчининг ўзига ҳамда жамоани бошқарадиган мураббийга боғлиқ. Юқорида тилга олинган футболчилар бош мураббий борасида муаммога дуч келишмади. Бу уларнинг бахти. Айнан шу омил туфайли ҳам улар шу ютуқларни қўлга киритишга муваффақ бўлишдилар.
  Энди асосий мавзуга ўтамиз. Сезиб турганингиздек, бугун терма жамоамиз сардори Одил Аҳмедов тўғрисида фикр юритмоқчиман. Унинг яқинда Хитойнинг «Шанхай СИПГ» жамоасига ўтиб кетганлиги натижасида, бу ҳолат мухлисларимизда катта қизиқиш уйғотди. Бундан таассуротлар турли хил бўлди, фикр билдиришлар ҳам бир-биридан фарқ қилади. Футболимиз иҳлосмандларининг ярми бу қарор ўзини оқламагани ҳамда бу унинг фаолияти давомида орқага ташланган илк қадам дея ҳисоблашса, иккинчи ярми буни ижобий баҳолашмоқда. Қуйида мен ҳам ушбу трансфер борасида ўз фикрларимни сизлар билан биргаликда баҳам кўрмоқчиман.
 Хўш, терма жамоамиз сардорининг Хитойга трансфер қилинганлиги унинг учун фойдалими ёки аксинча? Терма жамоамиз бундан нима йўқотадию, нима ютади? Шу мавзу борасида батафсилроқ ўз фикрларимни ёритишга ҳаракат қилиб кўраман.
 Одилнинг собиқ жамоаси «Краснодар» тўғрисида гап кетганида, энг авввло ушбу жамоа Россия чемпионатида гранд қаторига кирмаслигини қайд этишимиз даркор. Тўғри, жамоа сўнгги йилларда чемпионатда ҳам, Европа лигасида ҳам барқарор ўйин намоиш этиб келмоқда. Аммо шуни алоҳида таъкидламоқчиманки, бу ютуқларнинг барчасига жамоанинг собиқ бош мураббийи Олег Кононов улкан ҳисса қўшишга эришган. Унгача жамоа Россия премьер-лигасида ўртамиёна жамоа бўлиб юрган. Айнан Кононовнинг маҳорати эвазига «Краснодар» ўз тарихида илк бора бронза медалини қўлга киритди. Бош мураббийнинг ўйин фалсафаси асосан марказдан ташкил этиладиган ҳужумлардан иборат эди ва айнан шу тактика эвазига Одил Аҳмедов жамоада етакчи ролни ўйнарди. Унинг ўнинчи рақам остида тўп сургани ҳам бежизга эмас. Афсуски, ушбу мавсумда чемпионатда қўлга киритилган қониқарсиз натижалар туфайли Кононов ўз лавозимидан бўшатилди ва жамоани Игорь Шалимов қабул қилиб олди.
 Юқорида таъкидлаганимдек, «Краснодар» гранд жамоа эмас. Жамоа асосан Кононовнинг ажойиб фаолияти эвазига ўз мухлисларига ушбу ғалабаларни тақдим этишга муваффақ бўлган эди. Мураббий алмашгач эса, ушбу жамоа яна аввалги ҳолатини тиклай олишига шахсан менинг ишончим паст. Биринчидан, жамоа «Зенит» ёки «Спартак» каби трансферларга кўп пул сарф қилолмайди. Кучли футболчиларни ўз сафига жалб этолмайди. Иккинчидан, краснодарликлар ЦСКА каби ўз академиясига таянган ҳолда, кучли ўйин намоиш қила олишмайди. Учинчидан, уларда Қурбон Бердиев йўқ. Ана шу мантиқдан ўйлаб қаралса, жамоа чемпионатда юқори ўринлар учун кураш олиб бораолиши эҳтимоли юқори эмас. Қўшимчасига, янги бош мураббий Одил Аҳмедовни асосий таркибга туширмаганини бир неча маротаба кузатдик. Демак, унинг фалсафасига Аҳмедов тўғри келмаяпти ёки у ушбу универсал футболчимиздан бошқа позицияда майдонда ҳаракат қилишини талаб этмоқда. Бу ҳам ўз навбатида футболчимиз учун турли ноқулайликлар туғдириши мумкин бўларди.
 Энди Хитой тўғрисида фикр алмашамиз. «Шанхай СИПГ» сафида Халк ва Оскар каби жаҳон юлдузлари тўп тепишини эслатиб қўйиш лозим. Бундан ташқари, жамоани таниқли португалиялик бош мураббий Андре Виллаш-Боаш бошқариб келмоқда. Бу номдор исмлар янграшининг ўзиёқ, Одил Аҳмедовнинг янги жамоаси эскисидан кўра кучлироқ эканлигидан далолат беради. Боз устига, сўнгги пайтларда Хитой футболига катта сармоялар киритилаётганлиги замирида мамлакатда Дидье Дрогба, Тевес, Витцель, Алекс Тейшейра, Жексон Мартинес ҳамда Бразилия терма жамоасининг етакчи футболчилари Паулиньо, Халк ва Оскар каби жуда иқтидорли футболчилар пайдо бўлишди. Мамлакатда шунингдек, номдор бош мураббийлар орасида Сколари, Виллаш Боаш, Марчело Липпи, Пеллегриниларнинг номлари зикр этилган. Турган гапки, Хитой чемпионати бугунги кунда Россия премьер-лигасидан анча илгарилаб кетган. Тўғри, Россияда тўп суриб, Европа ҳавосидан баҳраманд бўлиш мумкиндир, балки. Бироқ, мени кечирасизлар-ку, ҳолландиялик Промес («Спартак») ва эронлик Сардор Азмун («Ростов») чемпионатнинг энг кучли легионерлари дея эътироф этилаётган бу мамлакатнинг ўртамиёна жамоасида майдонга тушишнинг ўрнига, Хитойда тўп суриш афзалроқ эмасми?
 Бугунги кунда, шубҳасиз, Осиёда барча ички чемпионатлар орасида энг илғор саналган Хитой чемпионатида иштирок этиш ҳам ёмон натижа эмас. Ўз нуқтаи назаримга таянган ҳолда шуни айтишим керакки, кучли футболчи деярли йўқ бўлган чемпионатда иштирок этишдан кўра, футбол оламидаги «юлдузларни» ўзида мужассам этган Хитой чемпионатида чемпионлик учун курашишликни юқори санайман.

 «Шанхай СИПГ» футбол клуби биринчи навбатда бир неча йиллардан буён гегемонлик қилиб келаётган «Гуанчжоу Эвергранд» жамоасига қаршилик кўрсатишни истайди ва айнан мана шу мақсадда ўз таркибини кучайтиришга эришди. Биз ҳам ўз навбатида Одил Аҳмедов ва унинг янги жамоасига омадлар тилаб қоламиз. Ўйлайманки, кучли футболчилар сафида майдонга тушиб ва бошқа кучли легионерларга қарши тўп суриб, футболчимиз янада ўсишга ҳамда очилмаган қирраларини кўрсатишга эришади.

 Дарвоқе, бошида мен ҳолландиялик икки юлдузни бекорга эсламадим. Орқага ташланган қадам баъзида футболчининг фаолиятини тубдан ўзгартириб юбориши мумкин. Баъзида янги чўққиларнинг забт этиш йўлида айнан мана шундай «орқага ташланган қадамлар» хизмат қилиши мумкин. Фақат бунга тўғри ёндошилса, кифоя. Хўш, бу чиндан ҳам орқага ташланган қадамми ёки олдингами? Аҳмедов осиёликларнинг кучсиз ўйинларига қараб, пассивлашиб кетадими ёки кучли легионерларга суянган ҳолда прогрессга эришадими? Бундан кейин терма жамоамиз ўйини заифлашиб кетадими ёки аксинча жамоамиз сардорининг сермаҳсуллиги ортидан барча қийинчиликларни енгишга эришадими? Одил Аҳмедов Снейдер каби «йўқолиб» қоладими ёки Роббенга ўхшаб энг кучлилар қаторидан жой эгаллайдими? Буларнинг ҳаммаси ёлғиз футболчининг ўзига боғлиқ. Тағин, яна ким билади, дейсиз, балки тақдир тақозоси билан ҳолландиялик футболчилар билан содир этилган воқеа такрорланиб, янги мавсумда айнан икки футболчимиз Сардор Рашидов («Ал Жайиш») ҳамда Одил Аҳмедов («Шанхай СИПГ») ОЧЛ финалида бир-бирига қарши майдонга тушиб, икки йилдан сўнг Осиё кубогида терма жамоамиз сафида финалга қадар етиб боришар? Юрак қурғур, ҳар доимгидек, ўшалмаётган орзуларнинг ўшалишини истайди-да, нима қилай.